Nhà giáo Trần Xuân Mai, nguyên Hiệu trưởng Trường cấp 3 Yên Phú (nay là Trường THPT Triệu Quang Phục), là nhà giáo đi B vừa được Bộ GDĐT vinh danh. Bài viết khắc họa hành trình cống hiến bền bỉ của thầy từ chiến trường giáo dục miền Nam đến việc góp phần đặt nền móng cho sự phát triển của nhà trường và giáo dục Hưng Yên.

Ngày 5/12 tại Hà Nội, Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức buổi gặp mặt và trao Bằng vinh danh cho các nhà giáo đi B – những thầy cô từng được điều động vào miền Nam làm công tác giáo dục trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Trong danh sách được vinh danh năm nay, Nhà giáo Trần Xuân Mai, nguyên Hiệu trưởng Trường cấp 3 Yên Phú (nay là Trường THPT Triệu Quang Phục), là một trong những gương mặt tiêu biểu, mang trong mình câu chuyện của cả một thế hệ nhà giáo giàu lý tưởng.

Biểu tượng của lý tưởng người thầy thời chiến

Tại buổi lễ, ông Phạm Tuấn Anh – Phó Cục trưởng Cục Nhà giáo và Cán bộ quản lý giáo dục – nhấn mạnh rằng các nhà giáo đi B chính là “biểu tượng của lý tưởng cao đẹp, mang ánh sáng tri thức đến vùng đất lửa”. Từ năm 1961 đến 1975, hơn 3.000 thầy cô giáo và sinh viên sư phạm miền Bắc đã rời mái trường, gia đình và học trò để lên đường vào chiến trường miền Nam, vừa dựng trường, vừa dạy chữ, vừa góp phần ổn định đời sống tinh thần của nhân dân vùng giải phóng.

Đó là trang sử đặc biệt của ngành giáo dục Việt Nam – trang sử được viết bởi những con người mà lòng yêu nước lớn hơn mọi gian khó, trong đó có Nhà giáo Trần Xuân Mai.

Hành trình cống hiến bền bỉ của một người thầy mẫu mực

Sinh năm 1941 tại Thái Bình, sau khi tốt nghiệp Đại học Sư phạm Hà Nội, thầy Trần Xuân Mai bắt đầu sự nghiệp tại Trường cấp 3 Ân Thi, sau đó giảng dạy tại Trường Cao đẳng Sư phạm Hải Hưng. Bằng năng lực chuyên môn và phẩm chất đạo đức nổi bật, thầy được bổ nhiệm làm Phó Hiệu trưởng Trường cấp 3 Phù Cừ.

Năm 1973, khi cuộc kháng chiến bước vào giai đoạn quyết liệt, thầy được Bộ Giáo dục điều động vào miền Nam theo diện nhà giáo đi B. Tại Tiền Giang, vùng đất còn bộn bề khói lửa, thầy đảm nhiệm các vị trí quan trọng: Trưởng phòng Phổ thông Ty Giáo dục Tiền Giang, sau đó là Phó Ty Giáo dục Tiền Giang.

Giữa thiếu thốn và hiểm nguy, thầy cùng đồng nghiệp duy trì hoạt động giáo dục, gây dựng hệ thống trường lớp, góp phần đào tạo thế hệ thanh niên phục vụ cách mạng. Đó là những ký ức mà đến nay, mỗi khi kể lại, thầy vẫn xúc động, như nhắc nhớ về một thời “vừa cầm phấn, vừa cầm súng”.

Trở về góp phần xây dựng nền móng và sự phát triển cho giáo dục Hưng Yên

Sau giải phóng, năm 1978, thầy được điều về công tác tại Trường cấp 3 Văn Giang. Đến tháng 8/1979, khi Trường cấp 3 Yên Phú được thành lập, thầy Trần Xuân Mai được bổ nhiệm làm Hiệu trưởng đầu tiên của nhà trường.

Trong buổi gặp thầy tại căn hộ nhỏ ấm cúng ở chung cư Chelsea Park, phố Trung Kính (Hà Nội), nơi thầy đang sống cùng con cháu, thầy kể lại những năm tháng đầu dựng trường khi mọi thứ đều thiếu thốn: phòng học tạm, bàn ghế thiếu, giáo viên đi dạy phải tự chuẩn bị đồ dùng. Nhưng cùng với nỗ lực bền bỉ của tập thể thầy cô, Trường cấp 3 Yên Phú đã nhanh chóng khẳng định được “thương hiệu” của mình trong ngành giáo dục Hải Hưng lúc bấy giờ.

Nhìn lại những câu chuyện ấy, càng thấy rõ những viên gạch đầu tiên của ngôi trường hôm nay đã được đặt bằng tâm huyết, sự kiên trì và trách nhiệm lớn lao của thầy cùng thế hệ đi trước.

Một tấm gương sáng tiếp tục truyền cảm hứng

Dù đã nghỉ hưu từ năm 1992, thầy Trần Xuân Mai vẫn giữ được sự minh mẫn, điềm đạm và tinh thần học hỏi không ngừng. Điều gây xúc động đặc biệt là thầy vẫn miệt mài nghiên cứu về khoa học tiềm năng con người, vẫn sống trọn vẹn với tinh thần khám phá tri thức.

Gặp thầy, thấy thầy khỏe mạnh, phong thái ung dung, trí tuệ vẫn sáng, chúng tôi – những người đang công tác tại Trường THPT Triệu Quang Phục – càng thấm thía giá trị của di sản mà các bậc tiền bối đã để lại. Đó không chỉ là nền móng của một ngôi trường, mà còn là nền tảng tinh thần giáo dục kiên định: kiên định với mục tiêu hình thành và phát triển nhân cách, phẩm chất và năng lực của mỗi học trò.

Tri ân sâu sắc một hành trình nhiều ý nghĩa

Tấm Bằng vinh danh mà Bộ GDĐT trao tặng Nhà giáo Trần Xuân Mai là sự khẳng định đối với những đóng góp to lớn của thầy cho sự nghiệp giáo dục, đặc biệt trong thời kỳ cả nước cùng chung lý tưởng độc lập – thống nhất.

Với Trường THPT Triệu Quang Phục, đây là niềm tự hào đặc biệt. Thầy là người đặt viên gạch đầu tiên, là người truyền lửa cho nhiều thế hệ giáo viên, là minh chứng sống động cho sức mạnh của ý chí vượt khó và tình yêu nghề sâu sắc.

Những đóng góp của Nhà giáo Trần Xuân Mai đã trở thành một phần đẹp đẽ trong lịch sử giáo dục Hưng Yên và vẫn tiếp tục lan tỏa như nguồn cảm hứng cho các thế hệ thầy cô, học sinh và những người làm giáo dục hôm nay.

Nguyễn Văn